Cách nuôi dạy trong gia đình và biểu hiện của con
Anh chị dạy học sinh vài giờ mỗi tuần. Cha mẹ ở bên các em lâu hơn rất nhiều. Hiểu các kiểu nuôi dạy giúp anh chị có thêm giả thuyết, và cũng chỉ là giả thuyết thôi.
12.1. Bốn kiểu nuôi dạy của Diana Baumrind
Baumrind phân loại cha mẹ theo hai trục: mức độ yêu cầu (đòi hỏi, kỷ luật, kỳ vọng) và mức độ đáp ứng (ấm áp, lắng nghe, hỗ trợ cảm xúc).
| Kiểu nuôi dạy | Yêu cầu / đáp ứng | Đặc điểm | Biểu hiện có thể thấy của con trong lớp |
|---|---|---|---|
| Uy quyền dân chủ (Authoritative) | Cao / cao | Có nguyên tắc rõ ràng nhưng giải thích lý do. Lắng nghe con. Cho con quyền chọn trong khuôn khổ. | Tự tin, chịu được góp ý, dám hỏi, hợp tác tốt. |
| Độc đoán (Authoritarian) | Cao / thấp | Ra lệnh, ít giải thích. Phạt nhiều hơn giải thích. | Vâng lời bề ngoài nhưng thiếu chủ động. Sợ sai. |
| Nuông chiều (Permissive) | Thấp / cao | Rất thương nhưng ít giới hạn. Ngại làm con buồn. | Khó chấp nhận giới hạn, dễ nản khi gặp khó, hay thương lượng. |
| Ít hiện diện (Neglectful) | Thấp / thấp | Ít hiện diện về cảm xúc lẫn thời gian. | Hoặc tự lập sớm nhưng khép kín, hoặc tìm tới bất kỳ người lớn nào quan tâm. |
Thứ nên giữ lại từ khung này lại là chuyện khác: nguyên tắc rõ ràng cộng với sự ấm áp và giải thích cũng chính là mô tả tốt cho cách quản lý lớp hiệu quả. Không phải dữ, cũng không phải dễ dãi.
12.2. Ba mô hình hay được giáo viên nhắc tới ở Việt Nam
Ba mô tả dưới đây đến từ những gì giáo viên chia sẻ với Thầy trong các buổi đào tạo. Chúng là quan sát nghề, không phải kết quả nghiên cứu, và không mô tả đúng mọi gia đình.
a. Kỳ vọng cao và biểu đạt tình cảm ít
Cha mẹ yêu con nhưng thể hiện qua việc lo cho con ăn học, không qua lời nói; đồng thời kỳ vọng được nói ra rất rõ, thường dưới dạng so sánh. Trẻ trong mô hình này có thể có động lực học cao nhưng đi kèm lo âu: học vì sợ làm cha mẹ thất vọng. Trong lớp, em có thể rất chăm nhưng sợ sai và dễ suy sụp khi kết quả không như mong đợi.
b. Giao phó cho trung tâm
Cha mẹ bận, đầu tư tiền cho con học nhiều nơi và coi đó là đủ. Con có thể học rất nhiều lớp nhưng không có ai theo dõi tiến trình. Trong lớp, em thường mệt, học nhiều mà không sâu, và ít khi biết mình học để làm gì.
c. Bảo bọc quá mức
Cha mẹ giải quyết mọi khó khăn thay con, nên con ít có cơ hội tự vượt qua trở ngại. Trong lớp, em có thể bỏ cuộc nhanh khi gặp bài khó và tìm người lớn giải cứu ngay.